بیماری خونریزی پوزه (به انگلیسی: Viral hemorrhagic septicemia) VHS
سپتی سمی ویروسی خونریزی دهنده یک بیماری سپتی سمی هموراژیک ویروسی شدید است که توسط یک نوع رابدوویروس ایجاد می شود و دارای مرگ و میر بالا و کاملاً مسری بوده و در بین دمای 4-14 C درجه، بیشترین تلفات بروز می کند .تمامی سنین ماهی به بیماری حساس است، ولی در انگشت قدها و بچه ماهیان یک ساله بیشتر بروز می کند . علائم عمده بصورت تیرگی، اگزوفتالمی دو طرفه و اتساع شکمی بصورت است و حالت خونریزی در سطح باله ها و نیز چشم و آبشش ها وجود دارد و ماهیها دارای شنای چرخشی و نامتعادل به دور خودشان هستند .انتقال این بیماری بیشتر افقی است و انتقال عمودی بندرت اتفاق می افتد . عامل بیماری نکروز عفونی پانکراس متعلق به خانواده بیرناویریده می باشد .معمولاً لاروهایی که کیسه زرده آن حذف شده است (fry) در هنگام شروع تغذیه به این بیماری دچار می شوند .از جمله علائم اصلی این بیماری کاهش اشتها و قطع تغذیه در زمان شیوع بیماری است . انتقال بیماری بصورت عمودی و افقی است.از علایم عمده بالینی می توان به تیرگی خلفی بدن، اگزوفتالمی و کوری دوطرفه یا یک طرفه آسیت، اسپلینومگالی و هپاتومگالی به همراه موکوس در لاروها که بصورت زرد رنگ و چسبیده است، اشاره کرد. طبق مطالعات صورت گرفته این بیماری یکی از مشکلات عمده مزارع پرورش قزل آلا در اروپا است. در سال های اخیر مطالعات آسیب شناسی و ملکولی در خصوص این عفونت دربرخی از مزارع پرورشی ایران انجام شده است. بیماری VHS معمولاً ماهیان پرواری را مبتلا می کند. قزل آلای رنگین کمان نسبت به این بیماری بسیار حساس است در حالی که قزل آلای قهوه ای نسبت به آن مقاومتر است . اخیراً بیماری VHS در آزادماهیان پرورشی اقیانوس آرام و نیز در مزارع دریایی پرورش ماهی نیز گزارش شده است.
ماهیان مبتلا عموماً 2 تا 5 سانتی متر طول دارند و مهمترین نشانة آن تلفات سنگین است که معمولاً با خونریزی در پوست همراه است. ماهیان بسیار حساس به شدت تیره می شوند و به سرعت می میرند. آبشش این ماهیان رنگ پریده است و لکّه های خونریزی قرمزی را نشان می دهد. ممکن است در اطراف چشم نیز خونریزی هایی مشاهده می شود. در کالبدگشایی معمولاً لخته های بزرگ خون در چربی های بدن، روی غدد تناسلی و درون ماهیچه ها دیده می شود. کبد بسیار رنگ پریده خاکستری و تا حدودی زرد رنگ می شود و کلیه نازک تر و به رنگ قرمز روشن درمی آید. پس از تلفات اولیه در یک همه گیری که نشان دهندة حالت حاد بیماری است، بیماری به شکل مزمن درمی آید. در این حالت، تلفات کاهش می یابد و ماهی پس از گذشت مدت طولانی تری می میرد. در این شکل، ماهی کاملاً تیره به نظر می رسد و بیرون زدگی چشم ها را نشان می دهد. این ماهیان به واسطه خونریزی شدید داخلی بسیار کم خون هستندکه این حالت بویژه در آبشش ها و کبد به خوبی مشخص است. کیسه شنا و کلیه ممکن است بزرگ شده یا تمام محوطه شکمی از مایعات پُر شود در این ماهی ها حالت ادم به خوبی مشاهده می گردد. با پایان گرفتن همه گیری، نشانه های عصبی در ماهیان مبتلا آغاز می شود . ماهیان مبتلا پیچ و تاب می خورند و حرکات معلق وار دارند. وجود خونریزی در سرتاسر اندام های داخلی آزادماهیان همیشه زنگ خطری برای امکان وجود بیماری VHS است. شیوع بیماری زمانی رخ می دهد که درجة حرارت آب در پایین ترین سطح خود قرار دارد ( C ْ 14 تا C ْ4 سانتی گراد) اعتقاد بر این است که استفاده از ماهیان دریایی آلوده به بیماری در جیره های غذایی تر و تازه و تخم چشم زده آلوده ، سبب انتقال بیماری می گردد و این ماهیان نباید مورد استفاده قرار گیرند. گاهی اوقات وجود بیماری در بچه ماهیان انگشت قد در تابستان گزارش شده است، ولی عفونت معمولاً در دمای بالاتر از 8 درجه سانتی گراد حالت مخفی و نهفته دارد. در این حالت، وقتی دمای آب پایین بیفتد یا ماهیان تحت استرس ناشی از دستکاری قرار گیرند. بیماری دوباره همه گیر می شود. درمان حمایتی: ویتامین c-بهینه سازی و بهبود اکسیژن- ضد عفونی با یدین 100ppm وکلرین و ترکیبات چهار تایی آمونیوم هفته ای 2 بار، مصرف پروبیوتیک ها و محرک های ایمنی. تلفات بایستی در اسرع وقت با آهک زنده دفن بهداشتی گردد (نسبت 1/1 آهک در چاله ای به عمق 50 سانتی متر تا 100 سانتی متر). نکات مهم و توصیه های کارشناسی: این تلفات بیشتر در دمای بین 4 تا14 درجه اتفاق می افتد. در زمان بروز عفونت و تلفات ، توصیه به قرنطینه شدید و بستن ورودی های مزرعه می گردد و از هرگونه نقل و انتقال بین مزارع در یک منطقه و یا سایر بخش های استان جدا خوداری گردد بالا بردن درجه حرارت آب. بیشترتلفات در ماهیان بالای وزن 3 تا 5 گرم و بالای 2 ماه. تراکم در بروز بیماری و تلفات حائز اهمیت است،پس تراکم را هر چه سریع تر کاهش دهید. ماهی بدلیل مشکلات سیستم عصبی از خود اختیار ندارد و با دست قابل گرفتن است خونریزی وسیع دارد و بنام ابولای آبزیان معروف است. در قسمت عضلات انتهای و پشتی خونریزی وسیع دارد. ماهیان سایز بازاری سریعا جمع آوری و عرضه به بازار گردد(تلفات بالای 40 درصد) کاهش جابجائی در ماهی صورت گیرد افزایش دما تا 3 درجه در مراکز تکثیربسیار مشکل گشا است کاهش وعده های غذا دهی تا رفع بحران تلفات در استخرها ضد عفونی هفته ای 2 باربا کلرامین تی و ترکیبات آمونیوم کاهش بار ویرولنسی ویروس حاد با انواع ضد عفونی کننده ها حتما در دوره بعدی آیش گذاری گردد معدوم سازی و ضد عفونی آب با هیپوکلریت سدیم 40 پی پی ام و محلول یدوفور و هیدروکسید سدیم انجام گردد توصیه می گردد،زیر سایز بازاری بدلیل عدم صرفه اقتصادی حذف گردد حمام نمک یک توصیه عمومی است که بایستی به همراه بهبود کیفی آب انجام شود استفاده از فیلتر های شنی در آب ورودی و یو وی u.v
